Chữ TỬU 酒 bao gồm bộ THỦY (nước) bên trái và Chữ DẬU 酉 bên phải hợp thành.
Chữ DẬU 酉 vốn là chữ tượng hình vẽ lại bình rượu bên trong chứa lưng chừng rượu. Chữ DẬU xuất hiện trong chữ TỈNH 醒 (tỉnh táo), đồng thời cũng xuất hiện trong chữ TÚY 醉 (say). Điều đó đã phản ánh tính chất hai mặt của rượu. Rượu có thể làm cho người ta say, cũng có thể làm người ta tỉnh.
Chính vì vậy rượu trong đời sống xã hội cũng có tính hai mặt.
Đối với tín ngưỡng, tế lễ , thờ cúng thì “phi tửu bất thành lễ” (tế lễ nhất thiết phải có rượu).
Bạn bè giao lưu lấy rượu làm chất xúc tác để thổ lộ nỗi niềm tri âm. “Tửu phùng tri kỉ thiên bôi thiểu” (bạn bè tri âm lâu ngày gặp nhau, uống ngàn chén e còn chưa đủ).
Rượu xuất hiện trong những buổi tiệc chia li, khắc sâu niềm thương nhớ, thể hiện lòng nhiệt thành của người ở lại với người ra đi.
Rượu là người bạn giải sầu khi thất bại, mặc dù càng uống càng tỉnh càng thấm thía, lại càng buồn thêm. “Cử bôi tiêu sầu, sầu cánh sầu”.
Rượu, tự ngàn xưa, là niềm cảm hứng bất tận của nhân gian. Anh hùng hay giai nhân viết về rượu thì rất nhiều, nhưng viết ngắn, mà hàm súc, thì có lẽ có 4 câu thơ của Tào Tháo:
“Đối tửu đương ca
Nhân sinh kỷ hà:
Thí như triêu lộ
Khứ nhật khổ đa…”
Tạm dịch:
“Rượu nồng nâng chén thảnh thơi
Buồn vui say hát đời người chóng sao?
Tháng ngày thấm thoắt chiêm bao,
Hạt sương buổi sớm tụ vào lại tan…”
Ngoài ra còn hàng loạt chữ khác như chữ THÙ 酬 (nâng chén đáp lại người), TẠC 酢 (nâng chén mời người)… đều liên quan đến rượu.
SAY Say ngồi ngâm ngợi chuyện xưa Thời gian trôi chảy, nắng mưa có mòn? Tiếng lòng bỗng dậy sóng cồn Bao nhiêu hoài bão, vẫn còn tinh nguyên ... 07/11/2010
Phân loại rượu
Rượu thì đa dạng. Nhưng tựu chung khi phân loại thì dựa vào 2 yếu tố chính. Một là nguyên liệu, là ngũ cốc hay hoa quả. Hai là quy trình, là lên men hay chưng cất. Lên men thì độ rượu thấp. Chưng cất thì độ rượu cao, cho ra các dòng rượu mạnh.
Lấy hoa quả làm nguyên liệu, qua quá trình ủ lên men, thì có các loại rượu nho, rượu mơ, rượu mận v.v…. Trong dòng này thì rượu nho là phổ biến nhất, mà mọi người vẫn quen gọi là rượu vang. Nếu sau khi lên men mà tiếp tục chưng cất thì cho ra dòng rượu Cognac nổi tiếng.
Lấy ngũ cốc làm nguyên liệu, qua quá trình ủ lên men, thì có các loại rượu như sake (Nhật Bản) hay hoàng tửu (Trung Quốc). Nếu chưng cất thì có các loại rượu như shochu (Nhật Bản, Hàn Quốc), bạch tửu (Trung Quốc), vodka (Nga), cuốc lủi (Việt Nam) hay dòng rượu Whisky nổi tiếng.
Tửu lễ và tửu đức
Người uống rượu giữ tửu lễ và tửu đức. Tửu lễ là lễ nghi nấu rượu và uống rượu. Tửu đức là đạo đức nấu rượu và uống rượu. Cái này thì mỗi xã hội, mỗi thời kỳ mỗi khác.
Đại khái là người nấu rượu thì có những lễ nghi và đạo đức của mình nhằm tạo ra những sản phẩm chất lượng. Người uống rượu thì có những lễ nghi và đạo đức của mình trên cơ sở tôn trọng trời đất, tôn trọng lẫn nhau và khả năng kiểm soát bản thân. Cho dù uống rượu rất nhiều, nhưng vẫn có thể kiểm soát hành vi lời nói của mình, đảm bảo sao cho không bị lỡ lời và không đánh mất hình tượng.
“Tục tửu” là người uống rượu vào và không kiểm soát được hành vi. “Hổ tửu” là người uống rượu vào trở nên khí thế bừng bừng, hào sảng khác thường, nhưng kiểm soát được hành vi của mình. Còn “tiên tửu” là cảnh giới cao nhất của người uống rượu, càng uống, càng điểm tĩnh, mắt trở nên sáng rực, thần thái trở nên thoát tục, trí tuệ trở nên minh mẫn lạ thường.
Một số tửu lễ như:
– Trong tiệc rượu, chủ nhà sẽ trước tiên đứng dậy mời rượu khách, chủ nhà rót đầy ly và cạn ly của mình trước, cho mọi người xem chiếc ly đã được uống cạn để tỏ lòng kính trọng. Nghi thức này tối đa chỉ thực hiện ba lần. Ngoài những người đã tuyên bố không thể uống rượu ngay từ lúc nhập tiệc ra, những người còn lại đều phải uống cạn tối đa ba ly đầu. Sau đó, thì tùy tửu lượng của mỗi người. Vì vậy, dân gian vẫn có câu “vào ba” để áp dụng đối với những người đến muộn, nhập tiệc sau, thì trước hết tự mình cạn 3 ly.
– Người ít tuổi hơn, hoặc người bên dưới, khi mời rượu người nhiều tuổi hơn hoặc người bề trên, thì giữ ly rượu của mình ở vị trí thấp hơn.
– “Rượu đầy, trà nửa”, nghĩa là khi tiếp đãi quan khách, rót rượu thì phải rót đầy ly, nhưng không được tràn ra ngoài. Nhưng khi rót trà, chỉ rót nửa ly hoặc hơn một chút. Khi rót rượu, phải rót mời người quan trọng nhất trước, sau đó, rót theo ngược chiều kim đồng hồ.
Đàn ông và rượu
Dân gian vẫn quan niệm, “nam vô tửu như kỳ vô phong”, “đàn ông không uống rượu như lá cờ không có gió”.
Nhìn theo nghĩa tích cực, thì ý tứ ở đây là đàn ông thì phải có sự hào sảng, phóng khoáng. Nhiều khi, đàn ông cũng cần một chút sự bất cần. Thế nên những bậc anh hùng mới bảo: Việc lớn trong thiên hạ không đựng tràn một hồ rượu, không đong đầy đôi mắt mỹ nhân!
Có thơ rằng:
Nhất hồ trọc tửu hỉ tương phùng. Cổ kim đa thiểu sự, Đô phó tiếu đàm trung.
Nghĩa là, cũng là thay lời kết:
Một vò rượu nếp vui gặp gỡ Xưa nay bao nhiêu chuyện đã qua Chẳng qua cũng chỉ cười tan một tiếng
