Cư Dung Quan, Vạn lý trường thành, năm 2010.
Một buổi chiều cuối thu lang thang một mình trên bức tường thành ở Cư Dung Quan, ngoại ô thành phố Bắc Kinh.
VỊNH VẠN LÝ TRƯỜNG THÀNH Trơ gan cùng thăng trầm lịch sử Đất trời Hoa Hạ mấy ngàn năm Đi qua bao nhiêu cuộc chiến tranh Các vương triều đắp thành dài vạn dặm Cuối mùa thu, thinh không vắng lặng Trường thành thăm thẳm đến cuối trời Muôn nghìn binh tướng khi xưa đâu rồi? Mà còn đây ánh đao, ánh kiếm Giữa đất trời, Trường thành trùng điệp Chớp mắt đời người thật quá nhỏ nhoi Trường thành ngàn năm còn sừng sững Các vương triều vẫn sụp đổ đấy thôi./.
Khi xưa, Nguyễn Trãi có bài thơ:
Quan hải Thung mộc trùng trùng hải lãng tiền, Trầm giang thiết toả diệc đồ nhiên. Phúc chu thuỷ tín dân do thuỷ, Thị hiểm nan bằng mệnh tại thiên. Hoạ phúc hữu môi phi nhất nhật, Anh hùng di hận kỉ thiên niên. Kiền khôn kim cổ vô cùng y, Khước tại Thương Lang viễn thụ yên. Dịch nghĩa: Cọc gỗ lớp lớp trồng trước sóng biển Xích sắt cũng được trầm dưới nước để phong toả như thế Thuyền có bị lật mới biết rằng dân chẳng khác gì nước Cậy vào địa thế hiểm trở cũng khó bằng mệnh trời Họa phúc đều có duyên do, đâu phải chỉ một ngày Anh hùng để lại mối hận nghìn năm Xưa nay ý trời đất thì vô cùng tận Lui về chốn cây cỏ mây trời ở đất Thương Lang xa xôi. Dịch thơ: Lớp lớp cọc ngăn giữa sóng nhồi Thêm ngầm dây sắt, uổng công thôi. Lật thuyền, thấm thía: dân như nước, Cậy hiểm mong manh: mệnh ở trời. Họa phúc có nguồn, đâu bỗng chốc? Anh hùng để hận, dễ gì nguôi? Xưa, nay, trời đất vô cùng ý, Nơi sóng xanh cây khói tuyệt trời...
Bài thơ này của Nguyễn Trãi nói về việc vua Hồ Quý Ly định rào biển ngăn sông để phòng chống nguy cơ xâm lược từ phương Bắc. Tuy nhiên, chính sách đối nội của ông gây nhiều bất bình trong dân chúng. Vì vậy, theo Nguyễn Trãi, đóng cọc gỗ ngoài biển hay dùng xích sắt để khóa sông đều chẳng ích lợi gì một khi đánh mất lòng tin của nhân dân.
Nhà Trần, một trong những vương triều huy hoàng nhất trong lịch sử Việt Nam, cũng đã đúc kết:
Dĩ dân vi bản thiên niên sách
Công tại nhân tâm vạn thế trường
Nghĩa là:
Lấy dân làm gốc sách lược nghìn năm
Công trong lòng người kéo dài vạn thế
Đền Trần ở Nam Định treo câu đối này./.
